Yabancı Hakem Kararlarının Türkiye'de Tanınması ve Tenfizi: Temel Usuller ve Hukuki Çerçeve

Yazan: Avukat Yaz Alibaşoğlu | YAZ LEGAL STUDIO

Uluslararası ticaretin gelişmesiyle birlikte tahkim, sınır ötesi uyuşmazlıkların çözümünde en çok tercih edilen yöntemlerden biri haline gelmiştir. Ancak yabancı bir ülkede verilen hakem kararının Türkiye'de geçerli olabilmesi için tanınması ve tenfiz edilmesi gerekmektedir. Bu yazıda, Türkiye'deki tanıma ve tenfiz süreçlerinin nasıl işlediğini, hangi şartların arandığını ve dikkat edilmesi gereken hususları özetliyoruz.

Tanıma ve Tenfiz: Fark Nedir?

• Tanıma, yabancı hakem kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi doğurabilmesi için mahkemelerce kabul edilmesidir.

• Tenfiz, bu kararın Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesi, yani fiili infazın (örneğin malvarlığına el konulması) mümkün kılınması anlamına gelir.

Tanıma, bir kararın bağlayıcılığını; tenfiz ise uygulanabilirliğini ifade eder.

Hangi Mevzuat Geçerli?

Türkiye’de bu konuda uygulanan iki temel düzenleme vardır:

1. 1958 tarihli New York Sözleşmesi (Türkiye bu sözleşmeye taraftır)

2. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK)

Türkiye, taraf olduğu uluslararası sözleşmeleri iç hukuka göre öncelikli olarak uygular. Bu nedenle, New York Sözleşmesi hükümleri birinci sırada gelir.

Hangi Şartlar Aranır?

Tanıma ve tenfiz için genel olarak şu şartlar aranır:

• Kararın kesinleşmiş ve bağlayıcı olması

• Tarafların adil yargılanma hakkına sahip olması (usulüne uygun bildirim vs.)

• Konunun tahkime elverişli olması

• Kararın Türk kamu düzenine aykırı olmaması

Başvurunun yetkili Türk mahkemesine, onaylı tercüme ve belgelerle birlikte yapılması gerekmektedir.

Uygulama Nasıl Çalışır?

Tanınmanın ardından tenfiz, kararın yerel mahkeme kararı gibi yürütülmesine izin veren adımdır. Süreç şunları içerir:

• Yetkili Türk asliye hukuk mahkemesinde (genellikle asliye ticaret mahkemeleri) dava açılması.

• Tahkim ve tahkim sözleşmesinin aslının veya onaylı örneklerinin sunulması.

• Mahkeme masraflarını ödemek ve muhtemelen teminat yatırmak.

Karar verildiğinde, icra edilebilir hale gelir ve mal varlığına el konulması gibi yasal mekanizmalar kullanılabilir.

Uygulamaya Ne Zaman Başvurulmaz?

Aşağıdaki durumlarda tenfiz reddedilebilir:

• Hakem kararı henüz bağlayıcı ve kesin değilse

• Taraflardan biri adil şekilde dinlenmemişse

• Tahkim sözleşmesi geçersizse

• Verilen karar Türk kamu düzenine aykırıysa.

Sonuç

Türkiye, uluslararası tahkim kararlarının tanınması ve tenfizi konusunda temel olarak New York Sözleşmesi'ni ve MÖHUK’u uygulamaktadır. Her iki düzenleme de, yabancı kararların geçerliliği için adil yargılanma, kamu düzenine uygunluk ve kararın kesinleşmesi gibi temel unsurları dikkate alır.

Yabancı bir hakem kararını Türkiye’de geçerli kılmak isteyenlerin süreci dikkatle yürütmesi, gerekirse bu konuda uzman hukukçulardan destek alması önerilir.